„W imię Boga, w Trójcy Świętej Jedynego. Stanisław August z Bożej łaski i woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki (…).
Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, (…) dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy”.
Tak brzmi preambuła Konstytucji uchwalonej 3 maja 1791 roku podczas obrad Sejmu Wielkiego. Była to pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie. Pomimo jej rewolucyjnego znaczenia dla ustroju państwa, nie zdołała ona uratować naszej Ojczyzny.
Konstytucja 3 Maja oraz Sejm Wielki – Czteroletni – były to ostatnie próby ratowania Rzeczpospolitej po pierwszym rozbiorze. Konstytucja 3 maja ma 11 artykułów. Wprowadzała trójpodział władzy, monarchię dziedziczną, opiekę prawną nad chłopami i mieszczaństwem oraz znosiła liberum veto! Pomimo starań jej twórców, a nawet stoczeniu z Rosją wojny w jej obronie, Konstytucja obowiązywała zaledwie 14 miesięcy. Nasza ówczesna Ustawa Zasadnicza wręcz rewolucyjnie reformowała polski ustrój czyniąc z Rzeczpospolitej nowoczesną monarchię konstytucyjną, ustępowała miejsca jedynie konstytucji amerykańskiej.
Rzeczpospolita od niemal stu lat nie była już państwem suwerennym. W sprawy wewnętrzne i politykę zagraniczną wtrącała się zwłaszcza Rosja, która wpływała na politykę naszego państwa. Wielu Polaków zdawało sobie sprawę z tragicznego położenia. Nie szczędzili oni krytyki, postulowali wzmocnienie władzy królewskiej i likwidację liberum veto. Ostatnim ostrzeżeniem do przeprowadzenia reform był pierwszy rozbiór z 1772 roku. Polska była wtedy tak słaba, że zaborcy bez problemu narzucili jej swoją wolę.
Sejm rozbiorowy utworzył Komisję Edukacji Narodowej, która pełniła funkcję ministerstwa edukacji narodowej. W porównaniu do innych decyzji wówczas podjętych, powstanie KEN było rzeczywiście decyzją dobrą i potrzebną. Komisja stała się miejscem naprawy Rzeczpospolitej a działacze z nią związani zostali czołowymi twórcami Konstytucji 3 maja.
Sejm Wielki zwany Sejmem Czteroletnim, obradujący od 6 października 1788 roku był skonfederowany, a więc nie można było zerwać go poprzez liberum veto. Do głosu w czasie obrad doszli reformatorzy. Pragnęli oni wykorzystać nadarzającą się szansę na wzmocnienie państwa i ograniczenie zależności od Rosji.
Rankiem, 3 maja Sejm Wielki rozpoczął obrady. Celem było przyjęcie wielkiej reformy. Jej przegłosowanie potwierdził król Stanisław August Poniatowski. „Przysięgłem Bogu, żałować tego nie będę” – powiedział wówczas monarcha.
Wotum za uchwalenie konstytucji miała być Świątynia Opatrzności Bożej.
W dniu 3 maja 1792 roku kamień węgielny wmurował sam król Stanisław August Poniatowski.
Jednak dopiero 225 lat po uchwale Sejmu Wielkiego, 11 listopada 2016 roku Świątynia Opatrzności Bożej w Wilanowie została otwarta. Jednoczy ona współczesnych Polaków i w dziękczynieniu uczcimy przypadającą w tym roku 233 rocznicę ogłoszenia Konstytucji 3 maja.
Niestety przeciwnicy konstytucji i naprawy Rzeczpospolitej spiskowali przeciwko swojej Ojczyźnie. W porozumieniu z Rosją zawiązali konfederację targowicką, która obaliła wszystkie postanowienia trzeciomajowej konstytucji. W1793 roku nastąpił drugi rozbiór Polski, a dwa lata później Rzeczpospolita całkowicie upadła. Na mapy Europy powróciła dopiero w 1918 roku!
Jako współcześni światli obywatele pamiętajmy 3 maja o tym, że prywata i narodowe waśnie wielokrotnie doprowadzały nasz Kraj do upadku.
W naszych codziennych działaniach miejmy na względzie pomyślność współczesnych i przyszłych pokoleń Polaków. „Wiwat maj! Trzeci maj!”
